Preventietips bij werk

Zo langzamerhand kent iedereen wel iemand die getroffen is door RSI. De belangstelling voor preventieve maatregelen onder werkgevers en werknemers is dan ook groot. Er zijn verschillende invalshoeken om het risico op RSI door werkgerelateerde factoren te verminderen. Eigenlijk draait het vooral om inzicht in een gezonde manier van werken. Uiteraard is gezond werken een verantwoordelijkheid van zowel werkgever als werknemer. Op deze pagina lees je een aantal handige tips met als rode draad: verminderen van repeterende handelingen, toepassen van korte en lange pauzes en meer beweging door meer afwisseling. Hoewel er in elke sector weer andere preventieve maatregelen nodig zijn om RSI te voorkomen, zijn veel voorwaarden voor gezond werken in de meeste beroepen van toepassing. Wil je meer weten over RSI-preventie in jouw sector, vraag dan je werkgever om informatie. Ook kun je vragen naar het opzetten van een RSI-preventiebeleid binnen jouw bedrijf. Lees de aanbevelingen en de brochures Goed ingericht aan het werk van het Centrum GBW.

Het 5xW-model:
Werktaken: zorg voor afwisseling
Werktijden: pauzes: grote, kleine en micropauzes
Werkdruk: prioriteiten stellen
Werkplek: een ergonomische werkomgeving
Werkhouding: voorwaarden voor gezond werk

Werktaken: zorg voor afwisseling

Gevarieerde werkzaamheden zorgen voor zowel werkplezier als het verminderen van het risico op RSI. Ideaal voor variatie is een mix van inhoudelijke, organisatorische en ondersteunende werkzaamheden. Maar van invloed is ook de moeilijkheidsgraad van de taak. Moeilijke taken zijn uitdagend, zorgen voor ontwikkeling en doen een beroep op je creativiteit. Teveel van dit soort taken zorgen voor een hogere belasting. Als deze taken afgewisseld kunnen worden met taken waarbij je kunt varen op routine en ervaring, dan draagt dat bij aan een goede en ontspannen werkwijze. Ontspanning betekent minder stress, minder aangespannen spieren en dus minder kans op RSI. Bovendien, met meer afwisseling in taken is de kans groter dat je letterlijk meer in beweging bent. Voorwaarde bij dit alles is uiteraard dat je zelf voldoende invloed hebt om je eigen taken, werktempo, werkwijze en volgorde te regelen.

Werktijden: pauzes: grote, kleine en micropauzes

Langdurig met aangespannen spieren in dezelfde houding werken is een van de risicofactoren van RSI. Vooral functies met veel beeldschermwerk kennen dit risico. Bijna 45% van de beroepsbevolking werkt grotendeels achter de computer. De kans op klachten neemt evenredig toe met het aantal uren dat per dag achter de computer wordt doorgebracht. Vandaar dat aan het nemen van pauzes tijdens beeldschermwerk een aantal wettelijke regels zijn gebonden:

  • Na elke twee uur behoort een pauze ingelast te worden. Na twee uur beeldschermwerk moet een pauze volgen van tien minuten. Elk uur een pauze van vijf minuten volstaat ook. Die pauze kan heel goed bestaan uit andere werkzaamheden. Zo zal een secretaresse die naast beeldschermwerk ook moet archiveren en telefoneren haar pauzes effectief kunnen benutten met andere niet repeterende werkzaamheden. Op deze website van Muisarm.info vind je stretchoefeningen die je in de pauze kunt doen.
  • Per dag mag niet meer dan zes uur achter een beeldscherm worden gewerkt. Dit is inclusief de bezigheden op de computer thuis.
  • Voor laptops en notebooks geldt een limiet van twee uur per dag.

Regelmatig pauzes nemen blijkt de productiviteit en kwaliteit van het werk te verhogen. Bij veelvuldig beeldschermwerk is het raadzaam om vaak een korte en geregeld een langere pauze te nemen. Af en toe enkele minuten tussendoor een oefening doen – van achter het bureau – verlaagt de spierspanning in armen, nek en schouders. Grotere pauzes zijn effectiever als je de werkplek verlaat en echt in beweging komt. Een vergadering kan ook dienen als grote pauze doordat de fysieke werkzaamheden onderbroken worden.
Bij veelvuldig typen of muizen helpt het nemen van micropauzes. Elke tien minuten een micropauze van zo’n twintig seconden doorbreekt de langdurige statische belasting. Maar als er al sprake is van klachten worden meer micropauzes aanbevolen: bijvoorbeeld elke vijf minuten of zo vaak als nodig blijkt.
Vooral als je enthousiast bezig bent, werk je vaak langer door dan je zelf in de gaten hebt. Heb je flexibele werktijden of kun je je werk naar eigen inzicht indelen, dan kun je geneigd zijn door te blijven gaan. Zeker bij enthousiaste, gemotiveerde mensen schieten de pauzes er nogal eens bij in. Om dat te voorkomen kun je pauzesoftware gebruiken zoals workpace, het nieuwe programma pauzeplus, of de beeldschermtachograaf. De meeste programma's laten in die korte pauzes oefeningen zien. Ook is het mogelijk om het beeldschermwerk daadwerkelijk vijf minuten per uur te blokkeren. Wie van nature al op tijd pauze neemt, zal niet eens merken dat een softwareprogramma tot pauze kan dwingen.
Er zijn tal van foefjes om beeldschermwerkzaamheden op een eenvoudige manier te onderbreken. Alle kleine beetjes helpen, zoals:

  • Koffie halen, in plaats van koffie te laten brengen.
  • Zelf kopietjes maken in plaats van kopietjes te laten maken.
  • Loop naar collega’s voor een korte vraag of mededeling in plaats van e-mail of de telefoon te gebruiken.
  • Richt het kantoor zo in dat vaak opstaan vanzelfsprekend wordt. Zet de archiefkast bijvoorbeeld ver genoeg weg, evenals printer, fax en de prullenbak.
  • Loop liefst zo vaak mogelijk naar de printer en spaar de printjes niet op.
  • Zet de telefoon buiten handbereik en maak er een gewoonte van telefoontjes staande af te handelen.

 

Werkdruk: prioriteiten stellen

Voortdurend doorwerken in een hoog tempo zorgt voor gespannen en kwetsbare spieren. Veel RSI-patiënten herkennen de deadlines in de periode dat ze RSI kregen. Veel van hen hebben ernstige klachten gekregen nadat ze in relatief korte tijd hard hebben gewerkt onder druk van een deadline. Juist enthousiaste, plichtsgetrouwe mensen lopen extra risico als de werkdruk toeneemt. Ze zijn geneigd hun werk voorrang te geven en zijn vaak minder bewust van de eerste signalen ten gevolge van overbelasting. Deadlines drukken minder zwaar als de verantwoordelijkheid gedeeld kan worden. Uiteraard kan goed plannen ook helpen de deadlines makkelijker te halen. Sommige mensen neigen ertoe langer door te werken dan goed voor ze is. Soms spelen persoonlijke factoren zoals onzekerheid of gedrevenheid een rol bij het ervaren van een hoge werkdruk. Anderzijds heeft een te hoge taakbelasting vaak ook te maken met het tegelijkertijd uitvoeren van uiteenlopende werkzaamheden. Door werkzaamheden beter te organiseren en te structureren, kan een te hoge belasting worden voorkomen. De manier waarop je voor jezelf het werk organiseert, kan veel uitmaken voor het ervaren van werkdruk. Gezond werken heeft veel te maken met het stellen van prioriteiten. Een training in timemanagement kan hierbij helpen.

Werkplek: een ergonomische werkomgeving

Ergonomisch verantwoorde werkplekken zijn van belang voor een goede werkhouding.
Maar, goed kantoormeubilair alleen kan RSI niet voorkomen. Je moet er ook op de juiste manier gebruik van maken en daarnaast letten op alle andere factoren die van invloed zijn op gezond werken.
Veel mensen werken nog met verouderde software die het werk complex maken, vooral als programma's niet goed samenwerken. Dat leidt veelal tot onnodige, irritante en tijdrovende handelingen. Bij nieuwe software is het van belang er goed mee te leren werken. Vermijd gebruik van software die niet voldoende gebruikersvriendelijk is. Zorg dus dat je computer goed werkt.
Extra aandacht verdient het gebruik van laptops en notebooks. Hoe ruimtebesparend en trendy ze ook mogen zijn, zonder extra hulpmiddelen zijn laptops en notebooks per definitie niet geschikt voor dagelijks gebruik. De beeldschermen van deze draagbare computers zijn zo laag, dat ze dwingen tot een ongezonde houding. Eigenlijk zou je ze alleen dagelijks kunnen gebruiken als er een extra normaal toetsenbord bij is, een normale muis en een speciale steun die het beeldscherm van de laptop op ooghoogte brengt.
Onderzoek heeft uitgewezen dat voor het besturen van een cursor de muis nog steeds de voorkeur verdient boven trackballs, touchpads en voetmuizen. Duurdere muizen hebben als voordeel dat ze minder snel vuil worden – vuile muizen werken onnauwkeuriger waardoor er meer inspanning nodig is. Snoerloze muizen hebben als voordeel dat ze vrijer te hanteren zijn. Dit soort muizen heeft vaak ook een derde knop voor het zogeheten dubbelklikken en een scrollwieltje dat het doorbladeren van webpagina’s makkelijker maakt.
Ook is er software verkrijgbaar die het belastende dubbelklikken overbodig maakt. Tenslotte kun je het muisgebruik bijna overbodig maken door het aanleren van sneltoetsen. Lees verder 20 tips voor het werken met beeldschermen.

Werkhouding: voorwaarden voor gezond werk

Een gezonde werkhouding is meer dan op een goede manier werken op een ergonomisch verantwoorde werkplek. Het gaat ook om omgaan met werkdruk, tijdig stoppen, kunnen delegeren en goed samenwerken met collega’s. Bij gezond werken hoort echter ook voldoende waardering, zekerheid, voldoening, status, en ontplooiing. Op deze webpagina van Dokterdokter lees je wat de gevolgen kunnen zijn van een verkeerde werkhouding.
Zorg voor oplossingen als zich in de werksituatie problemen voordoen, waarvan iedereen met gezond verstand begrijpt dat die niet gezond zijn als ze zich langdurig voordoen. Kaart bijvoorbeeld tijdig aan dat je langdurig een te hoge werkdruk ervaart of altijd maar moet overwerken. Probeer het werk te relativeren als je merkt dat het je blijft bezighouden. Wacht niet tot de spanningen hoog zijn opgelopen. Door problemen tijdig bespreekbaar te maken blijkt wellicht dat er afspraken gemaakt kunnen worden over eventuele oplossingen.
Gezond omgaan met werk is een zaak van werkgever en werknemer. Als werknemer kun je aangeven wat voor jou van belang is voor goede werkomstandigheden.

Steun RSI-vereniging

Nog geen lid?